Nằm gần Trại Phú Hải, giữa khu vực trung tâm Côn Sơn, Trại Phú Sơn Côn Đảo là một trong những công trình quan trọng của hệ thống Nhà tù Côn Đảo. Được thực dân Pháp xây dựng từ năm 1908 và hoàn thành năm 1916, khu trại từng mang tên Banh II, Lao II, Trại Nhân Vị và Trại 3 trước khi được gọi là Trại Phú Sơn.
Khác với Trại Phú Hải, khu nhà giam có lịch sử hình thành từ năm 1862, Trại Phú Sơn được xây dựng trong giai đoạn hệ thống nhà tù đã mở rộng và bộ máy quản lý ngày càng chặt chẽ. Công trình có 13 phòng giam lớn, khu biệt lập gồm 14 xà lim, một phòng tối và các hạng mục phục vụ quản lý, sinh hoạt.
Trong suốt nhiều thập niên, Banh II từng giam giữ nhiều nhà hoạt động cách mạng như Nguyễn Văn Cừ, Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng, Hoàng Quốc Việt và Lê Thanh Nghị. Đây cũng là nơi gắn với những năm tháng cuối đời của cố Tổng Bí thư Lê Hồng Phong, người hy sinh tại xà lim số 5 vào ngày 6/9/1942.
Tuy nhiên, lịch sử Trại Phú Sơn không chỉ có những câu chuyện về giam cầm và mất mát. Ngay trong khu trại, tù chính trị từng tổ chức các lớp học, hoạt động văn hóa, những cuộc đấu tranh đòi cải thiện điều kiện sống. Đặc biệt, vào dịp Tết năm 1935, một vở kịch về Napoleon được biểu diễn tại sân Banh II, để lại dấu ấn khác thường trong đời sống văn hóa của những người tù.
Ngày nay, Trại Phú Sơn là một di tích thành phần thuộc Khu di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Côn Đảo. Những dãy phòng giam, tường đá và khu xà lim còn được bảo tồn giúp du khách tìm hiểu về kiến trúc nhà tù, những giai đoạn lịch sử và cuộc sống của con người trong hoàn cảnh bị giam giữ.
Trại Phú Sơn Côn Đảo nằm ở đâu?
Trại Phú Sơn nằm trong khu vực trung tâm đảo Côn Sơn, đặc khu Côn Đảo, Thành phố Hồ Chí Minh.
Theo Cổng thông tin du lịch Côn Đảo, khu trại nằm gần đường Tôn Đức Thắng và đường Nguyễn An Ninh, tiếp giáp khu vực Trại Phú Hải.
Vị trí này thuận tiện cho việc tìm hiểu hai công trình nhà tù lâu đời nằm cạnh nhau: Banh I, tức Trại Phú Hải, và Banh II, tức Trại Phú Sơn.
Từ các cơ sở lưu trú tại trung tâm Côn Sơn, du khách có thể di chuyển bằng xe máy, taxi hoặc ô tô. Nếu tham gia chương trình tìm hiểu hệ thống Nhà tù Côn Đảo có thuyết minh, Trại Phú Sơn có thể được bố trí cùng các di tích khác trong lộ trình.
Cổng trại mang dấu ấn kiến trúc cũ, với những bức tường xây kiên cố và khoảng sân phía trong. Tuy nhiên, không gian hiện nay đã trải qua nhiều đợt sử dụng, thay đổi và bảo tồn nên không phải mọi chi tiết đều còn nguyên trạng từ năm 1916.
Thông tin cơ bản về Trại Phú Sơn
| Hạng mục | Thông tin |
|---|---|
| Tên di tích | Trại Phú Sơn |
| Tên gọi lịch sử | Banh II, Bagne II, Lao II, Trại Nhân Vị, Trại 3 |
| Địa điểm | Khu vực đường Tôn Đức Thắng – Nguyễn An Ninh, Côn Đảo |
| Khởi công | Năm 1908 |
| Hoàn thành | Năm 1916 |
| Diện tích | Khoảng 1,3–1,5 ha tùy nguồn tư liệu |
| Phòng giam lớn | 13 phòng theo hồ sơ giới thiệu di tích |
| Xà lim | 14 phòng |
| Hạng mục đặc biệt | Khu biệt lập và phòng tối |
| Công trình phụ trợ | Phòng y tế, nhà bếp, nhà ăn, câu lạc bộ, phòng quản lý và sân vườn |
| Nhân vật tiêu biểu | Lê Hồng Phong, Nguyễn Văn Cừ, Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng, Hoàng Quốc Việt |
| Giá trị hiện nay | Di tích thành phần thuộc Khu di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Côn Đảo |
Lịch sử hình thành Trại Phú Sơn từ năm 1908
Bối cảnh mở rộng hệ thống Nhà tù Côn Đảo
Sau khi thực dân Pháp thiết lập Nhà tù Côn Đảo năm 1862, các cơ sở giam giữ trên đảo từng bước được xây dựng và mở rộng.
Ban đầu, hoạt động giam giữ chủ yếu tập trung tại Banh I. Tuy nhiên, khi những phong trào chống thực dân phát triển ở Việt Nam, số lượng người bị bắt, kết án và đưa đi lưu đày gia tăng.
Đến đầu thế kỷ XX, hệ thống nhà tù cần thêm những cơ sở có quy mô lớn để tiếp nhận, phân loại và quản lý tù nhân.
Trong hoàn cảnh đó, chính quyền thực dân quyết định xây dựng Banh II ngay cạnh Banh I.
Việc xây dựng một khu trại mới không đơn thuần nhằm tăng số phòng giam. Công trình còn được thiết kế để tăng cường khả năng kiểm soát, tổ chức các chế độ giam giữ khác nhau và cách ly những người bị xem là có khả năng tổ chức đấu tranh.
Năm 1908: Bắt đầu xây dựng Banh II
Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo, Banh II được thực dân Pháp khởi công xây dựng năm 1908.
Công trình được tổ chức trên khu đất nằm cạnh Banh I, có các dãy nhà giam, khu xà lim và những hạng mục phục vụ hoạt động quản lý.
So với các cơ sở giam giữ hình thành trong giai đoạn đầu, Banh II được xây dựng kiên cố hơn, với hệ thống tường, cửa và lối đi phục vụ việc kiểm soát tù nhân.
Một đặc điểm nổi bật là hành lang giám sát phía trên các phòng, giúp cai ngục quan sát và kiểm tra khu giam giữ.
Việc tổ chức không gian như vậy cho thấy chính quyền thực dân đã chú trọng đến việc phân chia và kiểm soát tù nhân thông qua kiến trúc.
Năm 1916: Hoàn thành Banh II
Sau nhiều năm xây dựng, Banh II được hoàn thành năm 1916.
Theo tư liệu của Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo, khu trại có 13 phòng giam lớn và 14 xà lim biệt lập.
Bên cạnh đó còn có các công trình phụ trợ như phòng y tế, nhà bếp, nhà ăn, câu lạc bộ, phòng hớt tóc, khu làm việc của giám thị và sân vườn.
Trong những năm sau, Banh II trở thành một trong những nơi giam giữ quan trọng của hệ thống Nhà tù Côn Đảo, đặc biệt đối với nhiều tù nhân chính trị.
Công trình tiếp tục được sử dụng qua thời kỳ Pháp thuộc và chính quyền Việt Nam Cộng hòa trước khi hệ thống nhà tù chấm dứt hoạt động năm 1975.
Trại Phú Sơn từng có những tên gọi nào?
Trong hơn nửa thế kỷ hoạt động, Banh II được đổi tên nhiều lần theo những thay đổi của bộ máy quản lý nhà tù.
Dưới thời thực dân Pháp, công trình được gọi là Bagne II, thường được phiên âm thành Banh II.
Sau năm 1954, khu trại tiếp tục mang những tên gọi như Lao II, Trại Nhân Vị và Trại 3.
Theo các tư liệu lịch sử, trong giai đoạn sau Hiệp định Paris năm 1973, công trình được đổi tên thành Trại Phú Sơn. Sách Huyền thoại Côn Đảo ghi mốc đổi tên cụ thể là ngày 17/11/1974.
Tên Trại Phú Sơn tiếp tục được sử dụng khi khu trại trở thành di tích lịch sử sau năm 1975.
Việc nhận biết những tên gọi này rất cần thiết khi nghiên cứu tài liệu về Côn Đảo.
Một nhân vật có thể được ghi là bị giam tại Banh II trong hồ sơ thời Pháp thuộc, nhưng cùng địa điểm đó về sau xuất hiện dưới tên Trại 3 hoặc Trại Phú Sơn.
Do vậy, khi đọc hồi ký, hồ sơ hoặc chú thích ảnh, cần chú ý đến thời điểm lịch sử và tên gọi tương ứng.
Kiến trúc Trại Phú Sơn có gì đặc biệt?
Trại Phú Sơn thuộc nhóm những cơ sở giam giữ được xây dựng kiên cố trong hệ thống Nhà tù Côn Đảo.
Khác với những công trình hành chính hoặc nhà ở thời thuộc địa, kiến trúc Banh II tập trung vào việc tổ chức không gian giam giữ, phân loại và kiểm soát tù nhân.
Các nguồn tư liệu hiện có ghi nhận diện tích khu trại không hoàn toàn thống nhất. Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo ghi 15.212 m², trong khi Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Cổng thông tin du lịch Côn Đảo ghi 13.228 m².
Dù có sự khác biệt về diện tích, các nguồn đều xác nhận những hạng mục quan trọng gồm hệ thống phòng giam lớn, khu xà lim biệt lập, phòng tối và các công trình phụ trợ.
Mười ba phòng giam lớn
Phần quan trọng của Banh II là những dãy phòng giam được xây bằng tường gạch và kết cấu kiên cố.
Theo tài liệu giới thiệu di tích, trại có 13 phòng giam lớn.
Các phòng được tổ chức để giam giữ nhiều người trong cùng một không gian, dưới sự quản lý của cai ngục.
Trong những thời kỳ số lượng tù nhân tăng cao, điều kiện sinh hoạt trong các phòng trở nên khó khăn hơn vì không gian hạn chế và những yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt.
Tù nhân phải sống trong điều kiện thiếu thốn, không được tự do đi lại hoặc quyết định lịch sinh hoạt của mình.
Ngày nay, việc quan sát kiến trúc phòng giam giúp người tham quan hiểu cách một khu trại được tổ chức để quản lý tập trung nhiều người.
Hành lang giám sát phía trên
Một chi tiết đáng chú ý của Banh II là hệ thống lối đi phía trên dành cho lực lượng quản lý.
Theo tư liệu của Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo, công trình được thiết kế với hành lang để cai ngục và lực lượng trật tự đi lại kiểm tra khu giam giữ.
Từ vị trí này, người quản lý có thể theo dõi hoạt động trong các phòng và thực hiện việc kiểm soát tù nhân.
Cách bố trí phản ánh việc sử dụng kiến trúc như một công cụ phục vụ chế độ quản lý nhà tù.
Tư liệu di tích còn kể lại một sự việc trong đó tù nhân chống trả và khiến một cai ngục thiệt mạng tại khu vực hành lang. Sau sự kiện ấy, lối đi này không còn được sử dụng theo cách trước đó.
Câu chuyện được lưu giữ trong tư liệu địa phương, dù chưa có đầy đủ hồ sơ để xác định chính xác ngày xảy ra và danh tính những người liên quan.
Khu biệt lập với 14 xà lim
Một trong những khu vực quan trọng nhất của Trại Phú Sơn là hệ thống 14 xà lim.
Theo tư liệu giới thiệu, khu biệt lập được bố trí phía sau một bức tường dày, tách khỏi không gian sinh hoạt chung.
Việc tổ chức như vậy nhằm cách ly những người tù bị áp dụng chế độ giam giữ nghiêm ngặt.
Khác với phòng giam tập thể, xà lim hạn chế khả năng giao tiếp giữa tù nhân với những người khác.
Điều kiện ánh sáng, không khí và sinh hoạt trong khu biệt lập cũng khắc nghiệt hơn.
Theo tài liệu của Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo, nhiều người bị giam cấm cố tại đây đã suy kiệt vì thiếu dinh dưỡng, thiếu ánh sáng, bệnh tật và những biện pháp trừng phạt.
Đây là lý do khu xà lim giữ vai trò đặc biệt trong việc nghiên cứu lịch sử Banh II.
Phòng tối
Ngoài các xà lim, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia còn ghi nhận tại Trại Phú Sơn có một phòng tối.
Phòng tối là hình thức không gian giam giữ được sử dụng để hạn chế ánh sáng và cách ly tù nhân.
Việc thiếu ánh sáng tự nhiên trong thời gian dài có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần.
Đối với các tù nhân đang bị bệnh hoặc suy kiệt, điều kiện như vậy càng làm tăng nguy cơ tổn hại sức khỏe.
Khi tham quan, du khách nên tìm hiểu vị trí và chức năng lịch sử của phòng tối qua bảng giới thiệu hoặc thuyết minh, tránh nhầm với các phòng giam thông thường.
Nhà bếp, phòng y tế và các công trình phụ
Banh II còn có hệ thống công trình phụ trợ phục vụ hoạt động quản lý và sinh hoạt.
Nhà bếp và nhà ăn được bố trí để phục vụ nhu cầu lương thực.
Phòng y tế là nơi có chức năng chăm sóc người bị bệnh trong phạm vi hệ thống quản lý trại.
Ngoài ra còn có phòng hớt tóc, câu lạc bộ, phòng làm việc của giám thị và các khu vực sân vườn.
Tuy nhiên, sự tồn tại của những công trình phục vụ sinh hoạt không có nghĩa điều kiện sống của tù nhân luôn được bảo đảm.
Những tư liệu lịch sử vẫn ghi nhận tình trạng thiếu dinh dưỡng, bệnh tật và điều kiện giam giữ khắc nghiệt tại Banh II qua nhiều thời kỳ.
Cuộc sống của tù nhân tại Banh II
Trại Phú Sơn từng được sử dụng để giam giữ nhiều nhóm tù nhân, đặc biệt là những người hoạt động chính trị và cách mạng.
Điều kiện sinh hoạt thay đổi theo từng thời kỳ, nhưng người bị giam giữ nhìn chung phải chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt của bộ máy nhà tù.
Sinh hoạt trong phòng giam tập thể
Trong những phòng giam lớn, nhiều tù nhân phải sống cùng nhau trong không gian hạn chế.
Những hoạt động hằng ngày như ăn uống, nghỉ ngơi và vệ sinh được tổ chức theo quy định của trại.
Khi số lượng người bị giam tăng cao, điều kiện thông thoáng và vệ sinh có thể trở nên khó khăn.
Bên cạnh đó, các tù nhân còn phải đối diện với nguy cơ bệnh tật do chế độ ăn uống không đầy đủ và thiếu điều kiện chăm sóc sức khỏe.
Những năm tháng cấm cố trong xà lim
Đối với người bị đưa vào khu biệt lập, điều kiện sống còn khắc nghiệt hơn.
Không gian nhỏ, thiếu ánh sáng và sự cách ly làm giảm khả năng vận động, giao tiếp và hỗ trợ lẫn nhau.
Theo tư liệu lịch sử tại Côn Đảo, tình trạng ghẻ lở, suy kiệt và bệnh kiết lỵ từng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của những người bị giam tại khu xà lim Banh II.
Trong nhiều trường hợp, những căn bệnh không được điều trị đầy đủ có thể dẫn đến tử vong.
Những dấu tích xà lim hiện nay vì vậy không chỉ có giá trị kiến trúc, mà còn là nơi lưu giữ ký ức về những người đã phải chịu đựng chế độ giam giữ đặc biệt khắc nghiệt.
Lê Hồng Phong và những ngày cuối đời tại Trại Phú Sơn
Một trong những sự kiện quan trọng nhất gắn với Trại Phú Sơn là sự hy sinh của cố Tổng Bí thư Lê Hồng Phong.
Ông là một trong những nhà lãnh đạo tiêu biểu của phong trào cách mạng Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám, từng giữ cương vị Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương.
Trong quá trình hoạt động, ông nhiều lần bị bắt và phải trải qua thời gian bị giam giữ.
Những năm tháng cuối đời của ông gắn với Nhà tù Côn Đảo.
Những năm tháng giam giữ tại Banh II
Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo, Lê Hồng Phong từng bị giam cấm cố trong khu xà lim của Banh II.
Điều kiện giam giữ tại đây rất khắc nghiệt, trong khi sức khỏe của ông đã suy giảm sau nhiều năm hoạt động và tù đày.
Tình trạng bệnh tật, thiếu dinh dưỡng và những hình thức tra tấn khiến sức khỏe ông ngày càng suy kiệt.
Dù vậy, tên tuổi Lê Hồng Phong vẫn được các thế hệ tù chính trị Côn Đảo ghi nhớ như một người lãnh đạo có tinh thần kiên định.
Ngày 6/9/1942: Lê Hồng Phong hy sinh tại xà lim số 5
Theo tư liệu chính thức của Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo, ngày 6/9/1942, Lê Hồng Phong qua đời tại xà lim số 5 của Banh II.
Ông mất trong hoàn cảnh bị giam giữ nghiêm ngặt, sức khỏe suy kiệt vì bệnh kiết lỵ và chế độ lao tù khắc nghiệt.
Đây là một trong những dấu mốc lịch sử quan trọng nhất của Trại Phú Sơn.
Ngày nay, việc tìm hiểu khu xà lim gắn với Lê Hồng Phong giúp du khách hiểu thêm về những năm tháng cuối đời của ông và điều kiện giam giữ mà các tù nhân chính trị từng phải chịu đựng.
Phần mộ Lê Hồng Phong tại Nghĩa trang Hàng Dương
Sau khi hy sinh, Lê Hồng Phong được an táng tại Côn Đảo.
Ngày nay, phần mộ ông nằm tại khu A Nghĩa trang Hàng Dương, nơi an nghỉ của nhiều nhà hoạt động cách mạng và người yêu nước.
Đối với du khách tìm hiểu cuộc đời Lê Hồng Phong, Trại Phú Sơn và Nghĩa trang Hàng Dương là hai địa điểm có mối liên hệ lịch sử trực tiếp.
Trại Phú Sơn gắn với thời gian ông bị giam cấm cố và những ngày cuối đời, còn Nghĩa trang Hàng Dương là nơi tưởng niệm, dâng hương.
Nguyễn An Ninh và những năm tháng tại Banh II
Bên cạnh Lê Hồng Phong, nhà yêu nước Nguyễn An Ninh cũng là một trong những nhân vật được ghi nhận từng bị giam giữ tại khu xà lim Banh II.
Nguyễn An Ninh là nhà báo, nhà tư tưởng và người hoạt động chính trị có ảnh hưởng tại Nam Kỳ trong những thập niên đầu thế kỷ XX.
Ông tham gia các hoạt động đấu tranh đòi quyền tự do, dân chủ và phản đối chế độ thuộc địa.
Trong quá trình hoạt động, Nguyễn An Ninh nhiều lần bị chính quyền thực dân bắt giữ.
Những năm cuối đời, ông bị đưa ra Côn Đảo và chịu sự giam giữ trong điều kiện khắc nghiệt.
Ngày 14/8/1943, ông qua đời tại Côn Đảo.
Tên tuổi Nguyễn An Ninh gắn với nhiều địa điểm tưởng niệm trên đảo, trong đó có Nghĩa trang Hàng Dương, nơi phần mộ của ông hiện được chăm sóc và bảo tồn.
Việc tìm hiểu Nguyễn An Ninh cùng câu chuyện về Lê Hồng Phong giúp làm rõ giá trị lịch sử của Banh II đối với phong trào yêu nước và cách mạng Việt Nam trong nửa đầu thế kỷ XX.
Những nhân vật lịch sử khác từng bị giam tại Trại Phú Sơn
Trại Phú Sơn từng giam giữ nhiều chiến sĩ cách mạng và nhà hoạt động chính trị có ảnh hưởng lớn đối với lịch sử Việt Nam.
Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo và Bảo tàng Bà Rịa – Vũng Tàu, trong số những người từng bị giam tại Banh II có Nguyễn Văn Cừ, Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng, Hoàng Quốc Việt, Lê Thanh Nghị và Hà Huy Giáp.
Nguyễn Văn Cừ
Nguyễn Văn Cừ là nhà hoạt động cách mạng, từng giữ cương vị Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương.
Trong quá trình hoạt động, ông bị thực dân Pháp bắt và đưa đi đày tại Côn Đảo.
Những năm tháng tù đày của ông gắn với môi trường đấu tranh và học tập của các chiến sĩ cách mạng trên đảo.
Lê Duẩn
Lê Duẩn là nhà hoạt động cách mạng, sau này giữ nhiều trọng trách quan trọng trong bộ máy lãnh đạo Đảng.
Ông từng trải qua thời gian bị thực dân Pháp giam giữ tại Côn Đảo.
Tên tuổi của ông được ghi nhận trong lịch sử nhiều trại giam, trong đó có Banh II.
Phạm Văn Đồng
Phạm Văn Đồng là một trong những nhà hoạt động cách mạng từng bị giam giữ tại Côn Đảo, về sau giữ cương vị Thủ tướng Chính phủ Việt Nam trong nhiều năm.
Ông còn được nhắc đến trong câu chuyện về vở kịch Napoleon do tù chính trị tổ chức tại sân Banh II năm 1935.
Hoàng Quốc Việt, Lê Thanh Nghị và Hà Huy Giáp
Hoàng Quốc Việt, Lê Thanh Nghị và Hà Huy Giáp là những nhà hoạt động cách mạng từng bị giam giữ tại Banh II.
Trong thời gian ở nhà tù, nhiều chiến sĩ có kinh nghiệm tổ chức đã tham gia các hoạt động học tập, hỗ trợ đồng đội và duy trì phong trào đấu tranh.
Những người này về sau tiếp tục có đóng góp trong các lĩnh vực chính trị, tổ chức và quản lý nhà nước.
Ngoài những nhân vật được biết đến rộng rãi, còn có nhiều tù nhân chính trị khác từng bị giam tại Trại Phú Sơn mà tên tuổi và câu chuyện cá nhân chưa được giới thiệu đầy đủ trong các tài liệu phổ biến.
Vở kịch Napoleon tại sân Banh II năm 1935
Không phải câu chuyện nào về Trại Phú Sơn cũng gắn với những phòng giam hoặc hình thức trừng phạt.
Một trong những sự kiện đặc biệt nhất của Banh II diễn ra vào dịp Tết năm 1935, khi tù chính trị tổ chức biểu diễn một vở kịch về Napoleon ngay trong sân trại.
Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo, những người tham gia tổ chức có Phạm Văn Đồng, Nguyễn Văn Linh, Nguyễn Kim Cương và một số tù chính trị khác.
Vì sao tù nhân tổ chức biểu diễn kịch?
Trong môi trường giam giữ, những hoạt động văn hóa có ý nghĩa quan trọng đối với đời sống tinh thần của người tù.
Việc tổ chức một vở diễn đòi hỏi phải chuẩn bị nội dung, phân vai, tập luyện và phối hợp giữa nhiều người.
Với điều kiện thiếu thốn và bị quản lý nghiêm ngặt, đây là công việc không hề đơn giản.
Tuy nhiên, tù chính trị tại Banh II đã tìm cách tổ chức thành công vở kịch về Napoleon, một nhân vật nổi tiếng trong lịch sử nước Pháp.
Sự kiện cho thấy những người tù vẫn duy trì hoạt động văn hóa, khả năng học tập và sáng tạo ngay trong môi trường nhà tù.
Một buổi diễn có cả cai ngục đến xem
Theo tư liệu giới thiệu di tích, nhiều cai ngục người Pháp đã đến xem buổi biểu diễn.
Vở kịch tạo ấn tượng bởi nội dung và khả năng thể hiện của những người tù.
Tài liệu địa phương ghi nhận buổi diễn đã khiến một số cai ngục thay đổi phần nào thái độ đối với các tù chính trị, nhìn nhận họ là những người có kiến thức, văn hóa và năng lực tổ chức.
Không thể từ một buổi diễn mà kết luận toàn bộ chế độ giam giữ tại Banh II đã thay đổi. Tuy nhiên, câu chuyện cho thấy những hoạt động văn hóa có thể tạo ra ảnh hưởng nhất định đến cách các bên nhìn nhận và ứng xử với nhau.
Ý nghĩa của vở kịch Napoleon
Điểm đáng chú ý nhất của sự kiện không nằm ở việc một vở kịch được trình diễn trong nhà tù.
Đó là việc những người bị giam giữ vẫn duy trì đời sống trí tuệ, trao đổi kiến thức và sáng tạo nghệ thuật trong điều kiện rất khó khăn.
Đối với lịch sử Trại Phú Sơn, vở kịch Napoleon năm 1935 là một dấu ấn văn hóa hiếm có.
Câu chuyện cũng giúp người tham quan hiểu rằng đời sống của tù nhân không chỉ có sự giam cầm và đấu tranh trực tiếp, mà còn có những hoạt động giáo dục, văn học và nghệ thuật.
Trại Phú Sơn và các lớp học của tù chính trị
Trong giai đoạn 1930–1945, Banh II trở thành một trong những nơi có nhiều hoạt động học tập của tù chính trị.
Theo tư liệu của Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo, những người tù đã tổ chức học văn hóa, lý luận và trao đổi kinh nghiệm hoạt động.
Học tập trong hoàn cảnh giam giữ
Các lớp học không có điều kiện tổ chức như trường học bình thường.
Việc học phải thực hiện trong những khoảng thời gian có thể tận dụng, với tài liệu, giấy bút và phương tiện hạn chế.
Những người có kiến thức hướng dẫn người khác học chữ, tìm hiểu lịch sử, chính trị và các vấn đề xã hội.
Đối với những chiến sĩ trẻ, việc học tập là cơ hội tiếp tục nâng cao hiểu biết khi bị tách khỏi môi trường hoạt động bên ngoài.
Đối với những người đã có kinh nghiệm, đây còn là cách truyền đạt kiến thức và giữ mối liên hệ với đồng đội.
Đoàn kết giữa những người có quan điểm chính trị khác nhau
Một đặc điểm được tư liệu lịch sử nhắc đến tại Banh II là nỗ lực xây dựng sự đoàn kết giữa các nhóm tù nhân có xu hướng chính trị khác nhau.
Những người tù chính trị không phải lúc nào cũng có cùng quan điểm hoặc xuất thân.
Trong môi trường giam giữ, sự khác biệt ấy có thể dẫn đến mâu thuẫn.
Tuy nhiên, nhiều người đã tìm cách trao đổi, thuyết phục và phối hợp trong những yêu cầu chung như cải thiện điều kiện sinh hoạt, bảo vệ sức khỏe và phản đối những biện pháp đàn áp.
Đây là một khía cạnh quan trọng trong lịch sử Banh II, bên cạnh những hoạt động riêng của từng tổ chức chính trị.
Giai đoạn 1951–1953: Banh II và cuộc vượt đảo tại Bến Đầm
Trong những năm cuối cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Banh II tiếp tục được sử dụng để giam giữ các đoàn tù binh từ đất liền đưa ra Côn Đảo.
Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo, giai đoạn 1951–1953, nhiều tù binh từ miền Bắc và miền Trung được chuyển đến giam tại đây.
Những người bị giam giữ phải tiếp tục đối diện với điều kiện lao tù khắc nghiệt.
Tuy nhiên, trong cộng đồng tù binh đã xuất hiện những ý tưởng và kế hoạch tìm cách thoát khỏi đảo.
Sự hình thành kế hoạch vượt ngục
Côn Đảo là một địa điểm nằm biệt lập ngoài biển, nên việc vượt ngục rất khó khăn.
Người muốn rời đảo phải vượt qua sự kiểm soát của nhà tù, tiếp cận phương tiện đường biển và đối diện với nhiều nguy hiểm trên hành trình.
Dù vậy, những tù binh tại Banh II vẫn tìm cách tổ chức, trao đổi thông tin và chuẩn bị phương án.
Theo tư liệu lịch sử, kế hoạch vượt đảo được hình thành trong giai đoạn này và gắn với sự kiện tại Bến Đầm năm 1952.
Ngày 12/12/1952: Cuộc vượt đảo của 198 tù binh
Ngày 12/12/1952, một cuộc vượt đảo có vũ trang của 198 tù binh diễn ra tại khu vực Bến Đầm.
Sự kiện được Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo ghi nhận như một dấu mốc quan trọng liên quan đến những tù binh từng bị giam tại Banh II.
Đây là một trong những nỗ lực vượt ngục đáng chú ý trong lịch sử Nhà tù Côn Đảo.
Khi tìm hiểu, cần phân biệt cuộc vượt đảo tại Bến Đầm với những sự kiện nổi dậy giải phóng hệ thống nhà tù vào năm 1975.
Hai sự kiện diễn ra ở những giai đoạn khác nhau và trong các hoàn cảnh lịch sử khác nhau.
Phong trào đấu tranh tại Trại Phú Sơn giai đoạn 1954–1975
Sau năm 1954, Banh II tiếp tục được sử dụng dưới chính quyền Việt Nam Cộng hòa.
Trong giai đoạn này, trại trải qua nhiều lần đổi tên và tổ chức lại hoạt động quản lý.
Cùng với các trại giam khác tại Côn Đảo, Banh II trở thành địa điểm diễn ra nhiều hoạt động đấu tranh của tù chính trị.
Đấu tranh chống chế độ khổ sai
Một trong những yêu cầu quan trọng của người tù là phản đối các hình thức lao động cưỡng bức và những biện pháp trừng phạt khắc nghiệt.
Trong điều kiện sức khỏe suy yếu, những công việc nặng nhọc có thể khiến tù nhân bị bệnh hoặc kiệt sức.
Các cuộc đấu tranh nhằm phản đối chế độ khổ sai vì vậy trở thành một phần quan trọng trong đời sống nhà tù.
Phong trào chống chào cờ
Một nội dung khác trong các cuộc đấu tranh của tù chính trị tại Côn Đảo là chống những yêu cầu mang tính cưỡng bức về chính trị, trong đó có việc buộc tù nhân tham gia nghi thức chào cờ theo yêu cầu của chính quyền nhà tù.
Đối với nhiều tù chính trị, những yêu cầu này liên quan trực tiếp đến lập trường và quan điểm chính trị của họ.
Vì vậy, các cuộc đấu tranh có thể diễn ra kéo dài, với những hình thức phản đối khác nhau.
Phong trào Mùa thu đồng khởi năm 1970
Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo, tháng 8/1970, Banh II là nơi lực lượng xung kích tham gia mở đầu phong trào đấu tranh được gọi là “Mùa thu đồng khởi”.
Phong trào gắn với các yêu cầu chống khổ sai và chống chào cờ, có sự tham gia của hơn 4.000 tù chính trị trên toàn đảo theo tư liệu lịch sử địa phương.
Đây là một trong những hoạt động đấu tranh có quy mô lớn trong hệ thống Nhà tù Côn Đảo giai đoạn cuối chiến tranh.
Sự kiện cho thấy những người tù vẫn duy trì khả năng tổ chức và phối hợp, dù nhiều trại giam đã áp dụng những biện pháp kiểm soát ngày càng nghiêm ngặt.
Trại Phú Sơn sau ngày 1/5/1975
Ngày 1/5/1975, Côn Đảo được giải phóng, đánh dấu chấm dứt 113 năm tồn tại của hệ thống Nhà tù Côn Đảo từ năm 1862.
Cùng với các trại giam khác, Trại Phú Sơn chấm dứt chức năng giam giữ và bước sang giai đoạn mới.
Những dãy phòng, xà lim, khu sân trại và các công trình phụ được đưa vào diện nghiên cứu, bảo tồn và giới thiệu lịch sử.
Từ một nơi giam giữ con người, công trình dần trở thành không gian công cộng phục vụ hoạt động giáo dục lịch sử.
Công nhận giá trị di tích năm 1979
Ngày 29/4/1979, Bộ Văn hóa – Thông tin ban hành Quyết định số 54-VHTT.QĐ, công nhận Khu di tích lịch sử cách mạng Côn Đảo là một khu di tích đặc biệt quan trọng của quốc gia.
Trại Phú Sơn là một trong những công trình thành phần thuộc hệ thống được bảo vệ.
Việc ghi nhận này tạo cơ sở cho các hoạt động nghiên cứu, quản lý và bảo tồn những dấu tích còn lại.
Xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2012
Ngày 10/5/2012, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 548/QĐ-TTg, xếp hạng Di tích lịch sử Nhà tù Côn Đảo là Di tích quốc gia đặc biệt.
Trại Phú Sơn là một di tích thành phần thuộc quần thể được xếp hạng.
Cần lưu ý quyết định năm 2012 áp dụng cho toàn bộ Khu di tích lịch sử Nhà tù Côn Đảo, không phải một quyết định xếp hạng riêng dành cho Trại Phú Sơn.
Những dấu tích đáng tìm hiểu tại Trại Phú Sơn
Khi tham quan Trại Phú Sơn, du khách nên quan sát công trình theo từng nhóm không gian để hiểu rõ chức năng của khu trại.
Cổng trại và hệ thống tường bao
Cổng là nơi kiểm soát hoạt động ra vào khu trại.
Hệ thống tường bao phản ánh yêu cầu cách ly không gian giam giữ với khu vực bên ngoài.
Ngày nay, phần cổng và những bức tường cũ giúp người tham quan nhận diện kiến trúc một trại giam được xây dựng trong thời kỳ thuộc địa.
Các phòng giam tập thể
Đây là nơi từng giam giữ nhiều người trong cùng một không gian.
Du khách nên chú ý đến kích thước phòng, cách bố trí cửa, ánh sáng và những dấu tích còn được lưu giữ.
Các yếu tố này giúp hình dung điều kiện sinh hoạt tập thể trong nhà tù.
Khu 14 xà lim
Khu xà lim có ý nghĩa đặc biệt bởi gắn với những hình thức biệt giam, cấm cố.
Đây cũng là nơi liên quan đến những ngày cuối đời của Lê Hồng Phong và các tù chính trị khác.
Khi tìm hiểu, nên chú ý chức năng lịch sử của từng phòng, đặc biệt là xà lim số 5 được ghi nhận trong tư liệu về sự hy sinh của Lê Hồng Phong.
Phòng tối
Phòng tối là hạng mục thể hiện một hình thức giam giữ riêng, với điều kiện ánh sáng hạn chế.
Du khách nên tìm hiểu qua bảng giới thiệu và thuyết minh, không tự ý bước vào những không gian chưa được phép tiếp cận.
Sân trại
Khoảng sân Banh II không chỉ phục vụ hoạt động quản lý mà còn gắn với những sự kiện văn hóa và đấu tranh.
Đặc biệt, đây là địa điểm được ghi nhận đã diễn ra vở kịch Napoleon vào dịp Tết năm 1935.
Chi tiết này giúp nhìn nhận Trại Phú Sơn qua cả kiến trúc, đời sống tinh thần và những hoạt động của tù chính trị.
Hướng dẫn tham quan Trại Phú Sơn Côn Đảo
Trại Phú Sơn nằm gần Trại Phú Hải, thuận tiện để tìm hiểu hai công trình trong cùng một chương trình tham quan nếu điều kiện phục vụ cho phép.
Đối với du khách lần đầu đến Côn Đảo, nên tìm hiểu trước về lịch sử hệ thống nhà tù và những tên gọi Banh I, Banh II, Banh III.
Việc này giúp tránh nhầm lẫn khi đến những địa điểm có kiến trúc tương tự hoặc từng thay đổi tên gọi nhiều lần.
Giờ tham quan
Theo thông tin đăng ký tham quan của Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo, lịch trình chung được bố trí theo hai khung giờ:
| Buổi | Khung thời gian |
|---|---|
| Buổi sáng | 07:30–11:30 |
| Buổi chiều | 14:00–17:00 |
Các chương trình tham quan có thể được tổ chức theo ca, tùy lịch tiếp nhận và số lượng khách.
Trại Phú Sơn nằm trong danh sách các điểm thuộc lộ trình tham quan của Trung tâm.
Tuy nhiên, khung giờ chung không đồng nghĩa mọi khu vực bên trong Trại Phú Sơn đều mở cửa tự do.
Việc tiếp cận một số phòng giam hoặc hạng mục có thể thay đổi theo tình trạng bảo tồn, hoạt động thuyết minh và kế hoạch phục vụ.
Du khách nên kiểm tra trước với đơn vị quản lý nếu muốn tham quan một khu vực cụ thể.
Giá vé tham quan Trại Phú Sơn năm 2026
Theo Nghị quyết số 29/2026/NQ-HĐND ngày 27/8/2026 của Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, mức phí tham quan Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Nhà tù Côn Đảo, bao gồm Bảo tàng Côn Đảo, là 60.000 đồng/người/lượt đối với khách thuộc diện phải nộp phí.
Đây là mức phí chung theo quy định của khu di tích, không phải giá vé riêng dành cho Trại Phú Sơn.
Các nhóm được miễn phí gồm trẻ em, học sinh, sinh viên, người khuyết tật đặc biệt nặng và người thuộc hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo.
Một số đối tượng được giảm 50%, trong đó có người cao tuổi, người khuyết tật nặng và người có công với cách mạng, theo điều kiện được quy định.
Du khách nên chuẩn bị giấy tờ phù hợp nếu thuộc diện miễn, giảm phí.
Nên dành bao nhiêu thời gian tham quan?
Có thể dự kiến khoảng 30–45 phút để tìm hiểu những hạng mục chính của Trại Phú Sơn.
Nếu có hướng dẫn viên thuyết minh hoặc muốn tìm hiểu sâu về các sự kiện lịch sử, có thể dành khoảng một giờ hoặc lâu hơn.
Đây chỉ là thời gian gợi ý để lập lịch trình, không phải quy định cố định.
Có nên tham quan cùng thuyết minh viên?
Với một công trình có nhiều lớp lịch sử như Banh II, thuyết minh viên sẽ giúp chuyến tham quan dễ theo dõi hơn.
Những câu chuyện như xà lim số 5, vở kịch Napoleon hay phong trào đấu tranh của tù chính trị khó có thể được hiểu đầy đủ chỉ bằng việc quan sát các bức tường và phòng giam.
Việc nghe thuyết minh giúp kết nối dấu tích thực tế với những sự kiện và nhân vật đã được ghi nhận trong tài liệu lịch sử.
Thông tin liên hệ tham quan
Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo
Điện thoại: 0254 3830 517.
Website: https://trungtambaotonditichquocgiacondao.vn/
Du khách có thể liên hệ trước để kiểm tra tình trạng phục vụ và tìm hiểu chương trình tham quan phù hợp.
Những lưu ý khi tham quan Trại Phú Sơn
Trại Phú Sơn là công trình lịch sử đã trải qua hơn một thế kỷ sử dụng, thay đổi và chịu tác động của thời tiết.
Vì vậy, việc tham quan cần tuân thủ hướng dẫn của đơn vị quản lý.
Không tự ý vào khu vực hạn chế
Một số phòng giam, xà lim hoặc hạng mục kiến trúc có thể được giới hạn phạm vi tiếp cận để bảo tồn hoặc bảo đảm an toàn.
Du khách không nên tự ý mở cửa, bước qua dây chắn hoặc đi vào những khu vực có biển hạn chế.
Không tác động vào kiến trúc cũ
Những bức tường, cửa sắt, nền phòng và các kết cấu còn lại có giá trị lịch sử.
Không nên ngồi lên hiện vật, chạm vào những bộ phận đang được bảo quản hoặc khắc chữ lên công trình.
Chụp ảnh phù hợp
Du khách có thể chụp ảnh theo quy định tại những khu vực được phép.
Tuy nhiên, Trại Phú Sơn là nơi từng giam giữ và chứng kiến sự hy sinh của nhiều người.
Vì vậy, nên tránh những hành động tạo dáng thiếu tôn trọng không gian lịch sử.
Trang phục và giày dép
Nên mặc trang phục lịch sự, thoải mái và thuận tiện cho việc đi bộ.
Giày hoặc dép có độ bám tốt phù hợp hơn khi di chuyển qua những nền gạch cũ hoặc khu vực có thể ẩm ướt.
Đi cùng trẻ em
Một số nội dung về điều kiện giam giữ và bệnh tật có thể gây cảm xúc mạnh đối với trẻ nhỏ.
Phụ huynh nên giải thích trước bối cảnh lịch sử, đồng thời giúp trẻ tìm hiểu ý nghĩa của di tích theo cách phù hợp với độ tuổi.
Phân biệt Trại Phú Sơn và Trại Phú Hải
Do nằm gần nhau và đều có lịch sử lâu đời, hai trại Phú Sơn và Phú Hải thường được nhắc đến cùng nhau.
Tuy nhiên, đây là hai công trình riêng biệt, có chức năng và những dấu mốc lịch sử khác nhau.
| Tiêu chí | Trại Phú Sơn | Trại Phú Hải |
|---|---|---|
| Tên lịch sử | Banh II | Banh I |
| Giai đoạn hình thành | 1908–1916 | Từ năm 1862 |
| Phòng giam lớn | 13 | 10 phòng tập thể |
| Xà lim | 14 | 20 |
| Hạng mục nổi bật | Khu biệt lập, phòng tối, hành lang giám sát | Hầm xay lúa, khu đập đá, hầm đá |
| Dấu mốc lịch sử | Lê Hồng Phong hy sinh năm 1942; vở kịch Napoleon năm 1935 | Chi bộ cộng sản đầu tiên trong nhà tù năm 1932 |
| Vai trò nổi bật | Giam giữ tù chính trị, hoạt động văn hóa và đấu tranh | Trại giam lâu đời nhất, gắn với lao động khổ sai và hoạt động tổ chức |
Việc tìm hiểu cả hai trại giúp du khách nhận ra quá trình thay đổi trong cách xây dựng, quản lý và tổ chức hoạt động của Nhà tù Côn Đảo qua nhiều thời kỳ.
Đặc biệt, những câu chuyện về lao động khổ sai tại Banh I và hoạt động học tập, văn hóa tại Banh II bổ sung cho nhau, tạo nên góc nhìn đầy đủ hơn về đời sống tù nhân.
Giá trị lịch sử của Trại Phú Sơn Côn Đảo
Chứng tích về chế độ giam giữ và biệt giam
Hệ thống phòng giam lớn, xà lim và phòng tối phản ánh cách tổ chức một trại giam được xây dựng kiên cố trong thời kỳ thuộc địa.
Các dấu tích còn lại giúp nghiên cứu kiến trúc nhà tù, phương thức kiểm soát và những điều kiện sinh hoạt mà người bị giam giữ từng phải đối diện.
Nơi gắn với nhiều nhân vật lịch sử
Trại Phú Sơn từng giam giữ nhiều nhà hoạt động cách mạng có đóng góp quan trọng đối với lịch sử Việt Nam.
Đặc biệt, sự hy sinh của Lê Hồng Phong tại xà lim số 5 là một trong những dấu mốc nổi bật nhất của di tích.
Bên cạnh đó, câu chuyện về Nguyễn An Ninh và nhiều chiến sĩ khác giúp làm rõ quy mô những mất mát trong chế độ lao tù.
Không gian của hoạt động học tập và văn hóa
Vở kịch Napoleon năm 1935 và các hoạt động học tập trong tù cho thấy một khía cạnh khác của đời sống tù chính trị.
Dù bị giam giữ trong điều kiện khắc nghiệt, nhiều người vẫn duy trì hoạt động giáo dục, trao đổi kiến thức và sáng tạo nghệ thuật.
Đây là giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt của Banh II.
Nơi ghi dấu các cuộc đấu tranh
Từ những nỗ lực đòi cải thiện điều kiện sống đến phong trào Mùa thu đồng khởi năm 1970, Trại Phú Sơn là địa điểm gắn với nhiều hoạt động đấu tranh của tù chính trị.
Những sự kiện này cho thấy lịch sử nhà tù không chỉ là lịch sử của bộ máy giam giữ, mà còn là lịch sử về sự tổ chức và những lựa chọn của con người trong hoàn cảnh bị kiểm soát.
Giá trị giáo dục và bảo tồn
Ngày nay, Trại Phú Sơn là địa điểm phục vụ các hoạt động tham quan, nghiên cứu và giáo dục truyền thống.
Những dấu tích kiến trúc, tư liệu và câu chuyện lịch sử giúp các thế hệ sau hiểu hơn về một giai đoạn kéo dài hơn một thế kỷ của Côn Đảo.
Việc bảo tồn công trình vì vậy có ý nghĩa không chỉ đối với lịch sử địa phương mà còn đối với việc nghiên cứu lịch sử Việt Nam thế kỷ XX.
Những câu hỏi thường gặp về Trại Phú Sơn
Trại Phú Sơn Côn Đảo được xây dựng năm nào?
Trại Phú Sơn, tức Banh II, được thực dân Pháp khởi công xây dựng năm 1908 và hoàn thành năm 1916.
Trại Phú Sơn còn được gọi là gì?
Công trình từng mang các tên Banh II, Bagne II, Lao II, Trại Nhân Vị và Trại 3 trước khi được gọi là Trại Phú Sơn.
Trại Phú Sơn nằm ở đâu?
Di tích nằm trong khu vực trung tâm đảo Côn Sơn, gần đường Tôn Đức Thắng và Nguyễn An Ninh, bên cạnh Trại Phú Hải.
Trại Phú Sơn có bao nhiêu phòng giam?
Theo tài liệu giới thiệu của Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo, khu trại có 13 phòng giam lớn và khu biệt lập gồm 14 xà lim.
Trại Phú Sơn rộng bao nhiêu?
Các nguồn công bố diện tích khác nhau. Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo ghi 15.212 m², còn Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Cổng thông tin du lịch Côn Đảo ghi 13.228 m².
Lê Hồng Phong hy sinh ở đâu tại Côn Đảo?
Theo tư liệu của Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo, Lê Hồng Phong qua đời tại xà lim số 5 của Banh II, tức Trại Phú Sơn, ngày 6/9/1942.
Nguyễn An Ninh có từng bị giam tại Trại Phú Sơn không?
Có. Tư liệu của cơ quan quản lý di tích ghi nhận Nguyễn An Ninh từng bị giam cấm cố tại Banh II. Ông qua đời tại Côn Đảo ngày 14/8/1943.
Vì sao Trại Phú Sơn có vở kịch Napoleon?
Vào dịp Tết năm 1935, tù chính trị tại Banh II tổ chức biểu diễn một vở kịch về Napoleon. Sự kiện phản ánh hoạt động văn hóa và khả năng tổ chức của những người tù ngay trong môi trường giam giữ.
Trại Phú Sơn có phải là Chuồng Cọp Pháp không?
Không. Trại Phú Sơn là Banh II, xây dựng trong giai đoạn 1908–1916. Chuồng Cọp Pháp là khu biệt giam khác, được thực dân Pháp xây dựng năm 1940 và có liên hệ với Trại Phú Tường.
Trại Phú Sơn có phải là Di tích quốc gia đặc biệt không?
Trại Phú Sơn là một di tích thành phần thuộc Khu di tích lịch sử Nhà tù Côn Đảo, được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 548/QĐ-TTg ngày 10/5/2012.
Giá vé tham quan Trại Phú Sơn năm 2026 là bao nhiêu?
Mức phí tham quan Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Nhà tù Côn Đảo từ ngày 1/10/2026 là 60.000 đồng/người/lượt đối với khách thuộc diện phải nộp phí. Đây là mức phí chung của khu di tích.
Có thể tham quan Trại Phú Sơn và Trại Phú Hải trong cùng một buổi không?
Có thể sắp xếp hai địa điểm trong cùng chương trình nếu lịch đón khách và tình trạng mở cửa cho phép. Hai trại nằm gần nhau, thuận tiện để tìm hiểu liên tiếp.
Trại Phú Sơn – Những bức tường cũ và câu chuyện còn được ghi nhớ
Hơn một thế kỷ đã trôi qua kể từ khi Banh II được hoàn thành năm 1916.
Trải qua nhiều lần thay đổi tên gọi và chức năng, Trại Phú Sơn vẫn là một trong những di tích lịch sử quan trọng của hệ thống Nhà tù Côn Đảo.
Những phòng giam, khu xà lim và công trình phụ trợ còn lại giúp người tham quan hình dung cách một khu giam giữ được tổ chức trong thời kỳ thuộc địa và những năm sau đó.
Tại đây, nhiều người đã phải chịu đựng những điều kiện sinh hoạt khắc nghiệt, bệnh tật, sự cách ly và những hình thức trừng phạt.
Trại Phú Sơn cũng gắn với cuộc đời các nhà hoạt động cách mạng, đặc biệt là cố Tổng Bí thư Lê Hồng Phong, người hy sinh tại xà lim số 5 vào năm 1942.
Nhưng bên cạnh những mất mát, Banh II còn lưu giữ ký ức về các lớp học, hoạt động văn hóa và những cuộc đấu tranh của tù chính trị.
Câu chuyện vở kịch Napoleon năm 1935 là một minh chứng đặc biệt cho việc những người bị giam giữ vẫn tìm cách duy trì đời sống trí tuệ và văn hóa trong hoàn cảnh khó khăn.
Ngày nay, khi bước qua cổng Trại Phú Sơn, du khách không chỉ đến với một công trình nhà tù cũ.
Đó còn là nơi để tìm hiểu những con người từng bị giam giữ, những lựa chọn trong hoàn cảnh lịch sử đặc biệt và những giá trị còn được gìn giữ sau khi hệ thống nhà tù chấm dứt hoạt động.
Trại Phú Sơn là một phần quan trọng trong hành trình khám phá lịch sử Côn Đảo, nơi những dấu tích kiến trúc tiếp tục gắn kết các câu chuyện về quá khứ với sự hiểu biết của thế hệ hôm nay.
Chuẩn bị hành trình khám phá Trại Phú Sơn
Du khách muốn tìm hiểu Trại Phú Sơn có thể kết hợp đọc trước những bài giới thiệu Trại Phú Hải, Bảo tàng Côn Đảo và Nghĩa trang Hàng Dương để nắm rõ bối cảnh lịch sử, nhân vật và những sự kiện liên quan.
Nếu đến Côn Đảo bằng tàu cao tốc, nên kiểm tra lịch chạy hai chiều, cảng đi, cảng đến và điều kiện thời tiết trước khi quyết định ngày lưu trú.
Con Dao Express cung cấp thông tin về các tuyến tàu cao tốc đi Côn Đảo, lịch chạy, bảng giá vé tham khảo và những bài giới thiệu điểm đến, giúp du khách chủ động chuẩn bị hành trình.
Có thể tham khảo lịch chạy tàu Côn Đảo Express để lựa chọn chuyến đi và chuyến về phù hợp.
Nguồn tư liệu tham khảo
- Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo – Di tích Trại Phú Sơn (Trại 3).
- Cổng thông tin du lịch Côn Đảo – Điểm tham quan di tích Trại Phú Sơn.
- Bảo tàng Lịch sử Quốc gia – Đôi nét về hệ thống Nhà tù Côn Đảo.
- Bảo tàng Bà Rịa – Vũng Tàu – Bảo tồn, phát huy di tích lịch sử Nhà tù Côn Đảo.
- Huyền thoại Côn Đảo, Nhà xuất bản Thông tấn, 2013.
- Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo – Đăng ký tham quan.
- Nghị quyết số 29/2026/NQ-HĐND ngày 27/8/2026 của Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.
- Quyết định số 548/QĐ-TTg ngày 10/5/2012 của Thủ tướng Chính phủ.
Google Maps: Trại Phú Sơn
Bản đồ giúp xác định vị trí địa điểm. Hãy xác nhận lối vào và lịch tham quan với đơn vị quản lý trước khi đến.