Ngày 27/2/1965, tại vùng biển Côn Đảo, 57 người tù đã thực hiện một cuộc vượt ngục đặc biệt trong lịch sử nhà tù trên đảo. Bằng kế hoạch được chuẩn bị bí mật, họ khống chế lực lượng canh giữ trên tàu vận tải TCS-131, giành quyền kiểm soát chiếc xà lúp Cần Thơ – Sóc Trăng và tổ chức vượt biển trở về đất liền.
Sau một đêm lênh đênh giữa biển khơi, liên tục đối mặt với sự cố máy móc và nguy cơ bị truy đuổi, đoàn tù nhân đã đến vùng ven biển Cà Mau vào sáng 28/2/1965. Cuộc vượt ngục trở thành một trong những sự kiện nổi bật trong lịch sử đấu tranh của tù chính trị Côn Đảo, thể hiện tinh thần đoàn kết, sự chuẩn bị công phu và quyết tâm tìm lại tự do.
Không chỉ là câu chuyện về một cuộc chiếm tàu táo bạo, sự kiện còn ghi dấu một hành trình vượt biển đầy hiểm nguy, nơi những người từng bị giam giữ đã cùng nhau vượt qua thử thách để trở về đất liền.
Bối cảnh cuộc vượt ngục tại Côn Đảo năm 1965
Trong thời kỳ chiến tranh, Nhà tù Côn Đảo là nơi giam giữ nhiều chiến sĩ cách mạng và những người tham gia các phong trào đấu tranh chính trị tại miền Nam.
Ngoài việc bị giam trong các trại tù, một số tù nhân còn được đưa đến những cơ sở lao động phục vụ hoạt động của nhà tù. Trong đó, Sở Lưới là nơi những người tù phải làm công việc đánh bắt hải sản, vận chuyển hàng hóa và thực hiện các nhiệm vụ lao động khác theo sự phân công.
Do tính chất công việc, tù nhân Sở Lưới có cơ hội tiếp xúc với các phương tiện đường biển, quan sát hoạt động của cầu tàu và tìm hiểu quy trình vận chuyển hàng hóa từ tàu lớn vào bờ.
Chính những điều kiện đó đã tạo cơ sở để một nhóm tù chính trị hình thành kế hoạch vượt ngục bằng đường biển.
Khác với những cuộc vượt ngục nhỏ lẻ trước đó, kế hoạch lần này đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều người, có sự phân công nhiệm vụ và chuẩn bị phương tiện, nhân lực để điều khiển tàu trở về đất liền.
Những người tham gia hiểu rằng chỉ cần một sơ suất nhỏ, toàn bộ kế hoạch có thể bị phát hiện và dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng.
Kế hoạch chiếm tàu TCS-131 và xà lúp Cần Thơ – Sóc Trăng
Kế hoạch vượt ngục được xây dựng dựa trên hoạt động tiếp tế thường kỳ cho Côn Đảo.
Khi tàu vận tải từ đất liền ra đảo, tàu lớn thường neo tại vùng nước sâu. Các xà lan và tàu nhỏ có nhiệm vụ vận chuyển hàng hóa từ tàu lớn vào cầu cảng.
Người tù thuộc các đội lao động được điều động tham gia công việc bốc dỡ dưới sự giám sát của lực lượng bảo an và nhân viên nhà tù.
Nhóm tổ chức vượt ngục lựa chọn thời điểm này để hành động.
Mục tiêu là khống chế lực lượng canh giữ, giành quyền kiểm soát tàu vận tải TCS-131 và chiếc xà lúp Cần Thơ – Sóc Trăng, sau đó sử dụng xà lúp làm phương tiện đưa những người tham gia vượt biển.
Để thực hiện kế hoạch, lực lượng được chia thành các đội xung kích, mỗi đội phụ trách một mục tiêu riêng. Những người có kinh nghiệm về tàu thuyền và máy móc được bố trí đảm nhiệm việc điều khiển phương tiện.
Trong quá trình chuẩn bị, các thành viên liên tục trao đổi, điều chỉnh phương án và tìm cách giữ bí mật tuyệt đối.
Một nguyên tắc quan trọng được thống nhất là hạn chế tối đa thương vong, không nổ súng và không giết người trong quá trình thực hiện.
Sáng 27/2/1965: Tàu TCS-131 neo tại Đá Trắng
Rạng sáng 27/2/1965, tàu vận tải TCS-131 đến vùng biển Côn Đảo và neo tại khu vực Đá Trắng.
Tại cầu tàu, công việc chuẩn bị tiếp nhận hàng hóa diễn ra như những chuyến tiếp tế thông thường.
Kíp dọn tàu gồm 47 tù nhân thuộc Sở Lưới được điều động ra làm việc, dưới sự áp giải của Giám thị Thâm, hai trật tự Hườn và Bảnh cùng bốn lính bảo an có vũ trang.
Sau khi được kiểm tra, các tù nhân xuống xà lan để di chuyển ra tàu lớn.
Đối với lực lượng quản lý nhà tù, đây chỉ là một ngày vận chuyển hàng hóa. Nhưng với những người tham gia kế hoạch, mỗi công việc đều gắn với sự chuẩn bị cho cuộc vượt ngục.
Trong buổi sáng, tiến độ bốc dỡ diễn ra chậm hơn thường lệ. Điều này vừa giúp các thành viên có thời gian quan sát mục tiêu, vừa tạo cơ hội để bổ sung lực lượng cần thiết.
Theo kế hoạch, năm tù nhân Sở Lưới được cho trở lại bờ với lý do không chịu được sóng gió. Sau đó, giám thị điều thêm 15 người từ kíp Chỉ Tồn ra hỗ trợ vận chuyển hàng hóa.
Nhờ sự thay đổi nhân lực này, số người tham gia cuộc vượt ngục tăng lên 57.
Trong nhóm mới được đưa ra có Bùi Minh Trực và Nguyễn Văn Ngày, thường được gọi là Bảy Ngày, anh ruột của Tám Kỷ.
Sự có mặt của những người đồng chí quen thuộc tiếp thêm quyết tâm cho cả nhóm. Những thành viên mới nhanh chóng nắm được nhiệm vụ và chuẩn bị phối hợp với lực lượng đã có mặt trên tàu.
Chiều 27/2/1965: Thời điểm quyết định
Suốt buổi chiều, những người tham gia phải vừa hoàn thành công việc vận chuyển hàng, vừa bảo đảm kế hoạch không bị lộ.
Một tình huống bất ngờ xuất hiện khi Giám thị Thâm dự định cho một xà lan trở về bến sớm. Nếu điều này xảy ra, lực lượng sẽ bị chia tách và khó có thể triển khai hành động đồng thời.
Nhóm tù nhân lập tức điều chỉnh tiến độ làm việc để giữ đúng phương án.
Đến cuối giờ chiều, khi ánh sáng bắt đầu giảm trên vùng biển Côn Đảo, công tác chuẩn bị đã hoàn tất.
Theo diễn biến được ghi lại trong tư liệu, khoảng 17 giờ 55 phút, chiếc xà lan cuối cùng chở Đội Xung kích số 3 cùng những vật dụng đã được bí mật chuẩn bị rời cầu tàu, tiến ra TCS-131.
Trên tàu lớn, các đội viên khác đã ở vị trí được phân công.
Khi xà lan cập mạn tàu, hoạt động vận chuyển cơm, hàng hóa và việc đi lại của các nhân viên vẫn diễn ra bình thường.
Chính khung cảnh đó đã tạo điều kiện để những người tù triển khai bước cuối cùng của kế hoạch.
Những phút đầu của cuộc chiếm tàu
Tín hiệu hành động được phát ra khi Võ Văn Thuật, thường gọi Tư Thuật, ra hiệu cho Ba Thọ.
Ba Thọ quấn khăn rằn lên đầu, đi qua các vị trí để thông báo cho đồng đội chuẩn bị.
Ngay sau đó, Đội Xung kích số 1 nhanh chóng tiếp cận khu vực cầu thang lên vị trí canh gác trên tàu, thường được gọi là lồng cu.
Tại đây, ba lính bảo an đang làm nhiệm vụ.
Theo những tư liệu về cuộc vượt ngục, Ba Thọ cùng Bùi Văn Của và Huỳnh Văn Thưởng đã nhanh chóng khống chế nhóm lính gác, thu giữ ba khẩu carbine.
Việc giành được quyền kiểm soát vị trí này có ý nghĩa quyết định, bởi đây là khu vực có lực lượng vũ trang bảo vệ tàu.
Chỉ trong thời gian rất ngắn, đội xung kích đã làm chủ mục tiêu đầu tiên.
Từ vị trí canh gác, Ba Thọ phát tín hiệu cho các đội còn lại đồng loạt hành động.
Cuộc chiếm tàu chính thức bắt đầu.
Các đội xung kích đồng loạt khống chế tàu vận tải
Ngay sau khi nhận tín hiệu, những đội viên được phân công nhanh chóng tiếp cận các vị trí trên tàu TCS-131.
Tại khu vực phòng ăn và nhà bếp, Năm Hoa cùng Lê Văn Chánh khống chế nhóm thủy thủ và nhân viên đang có mặt.
Trong buồng lái, Trần Văn Bền ngăn một sĩ quan hoa tiêu phát tín hiệu báo động. Lữ Sỹ Hoa tham gia vô hiệu hóa hệ thống còi tàu.
Ở khu vực vô tuyến điện, Tư Thuật và Nguyễn Quốc Gia kiểm soát phòng liên lạc, ngăn việc phát tin về bờ.
Một số nhân viên quản lý và trật tự chống trả, nhưng lần lượt bị khống chế.
Trong số những người tham gia có Trần Văn Hằng, Bùi Minh Trực và Huỳnh Đình Danh. Theo tư liệu, Huỳnh Đình Danh bị thương nhẹ trong lúc xảy ra xô xát.
Cùng thời điểm, Tư Thành dẫn Đội Xung kích số 3 tiếp cận chiếc xà lúp Cần Thơ – Sóc Trăng.
Tại đây, nhóm đã khống chế thuyền phó Trần Hiếu Lễ, thợ máy Ba Huê và những nhân viên khác. Lê Văn Hiểu tham gia xử lý tình huống khi một người trong nhóm vận hành tàu chống cự.
Nhờ sự phối hợp giữa các đội, lực lượng trên tàu vận tải và xà lúp nhanh chóng bị vô hiệu hóa.
Gần 50 người thuộc các nhóm bảo an, giám thị, thủy thủ và nhân viên liên quan bị bắt giữ hoặc buộc phải đầu hàng.
Điểm đặc biệt của cuộc hành động là nhóm tù nhân đã giành quyền kiểm soát hai phương tiện mà không phải sử dụng súng để gây thương vong.
Giành được xà lúp và chuẩn bị rời Côn Đảo
Sau khi làm chủ tình hình, những người tham gia lập tức triển khai kế hoạch rời đảo.
Tàu vận tải TCS-131 không được lựa chọn làm phương tiện vượt biển vì việc điều khiển một con tàu lớn đòi hỏi điều kiện và nhân lực mà nhóm khó đáp ứng.
Thay vào đó, chiếc xà lúp Cần Thơ – Sóc Trăng được sử dụng để đưa toàn bộ 57 người trở về đất liền.
Trước khi rời đi, những người tù vô hiệu hóa một số thiết bị trên TCS-131 nhằm hạn chế khả năng truy đuổi.
Các thiết bị hàng hải và hệ thống liên lạc bị phá hỏng, trong khi vũ khí, lương thực, nước uống, nhiên liệu và những vật dụng cần thiết được chuyển sang xà lúp.
Tám người thuộc lực lượng quản lý, vận hành tàu và trật tự nhà tù cũng được đưa lên phương tiện cùng đoàn vượt ngục.
Để tránh bị phát hiện quá sớm, một số thành viên tiếp tục tạo cảnh hoạt động bình thường trên tàu trong thời gian chuẩn bị rút đi.
Khi trời tối, xà lúp bắt đầu nhổ neo.
Nhưng ngay ở thời điểm quyết định, một sự cố bất ngờ đã xảy ra.
Sự cố máy tàu ngay trước giờ vượt biển
Khi chuẩn bị khởi hành, máy xà lúp không thể hoạt động.
Sau một thời gian kiểm tra, nhóm phát hiện hệ thống ắc quy đã bị ngắt kết nối.
Nhờ sự phối hợp của những người có kinh nghiệm máy tàu, trong đó có Lê Văn Hiểu, sự cố được khắc phục và động cơ khởi động trở lại.
Chiếc xà lúp Cần Thơ – Sóc Trăng cuối cùng cũng rời vùng biển Côn Đảo.
Con tàu nhỏ di chuyển trong bóng tối, không bật đèn để hạn chế nguy cơ bị phát hiện.
Hướng đi ban đầu được xác định về phía vùng biển Trà Vinh.
Trong suốt hành trình rời đảo, những người trên tàu phải cảnh giác với các phương tiện tuần tra, đá ngầm và những khu vực biển có địa hình phức tạp.
Đối với họ, vượt khỏi vùng nước quanh Côn Đảo mới chỉ là bước đầu. Phía trước vẫn còn một quãng đường dài, trong khi phương tiện và nhiên liệu đều có giới hạn.
Côn Đảo phát hiện cuộc vượt ngục và tổ chức truy đuổi
Sau khi xà lúp rời đi, lực lượng quản lý trên đảo phát hiện sự việc.
Theo các tư liệu được công bố, một người bị khống chế đã tự cởi trói, bơi vào bờ và báo tin.
Chính quyền trên đảo nhanh chóng phát lệnh báo động, siết chặt kiểm soát và tổ chức truy tìm đoàn tù nhân.
Tàu TCS-131 được sửa chữa nhằm khôi phục khả năng hoạt động và tham gia truy đuổi, nhưng không bắt kịp chiếc xà lúp.
Lệnh truy nã 57 tù nhân được phát đi.
Lúc này, đoàn vượt ngục đã di chuyển khá xa khỏi đảo. Tuy nhiên, nguy cơ bị phát hiện vẫn thường trực, đặc biệt khi trời sáng và các phương tiện tìm kiếm có thể mở rộng phạm vi hoạt động trên biển.
Một đêm vượt biển với 14 lần sửa chữa máy tàu
Thử thách lớn nhất trong hành trình không chỉ đến từ nguy cơ truy đuổi mà còn từ chính chiếc xà lúp.
Khi tàu ra vùng biển xa, động cơ liên tục hoạt động không ổn định.
Theo các hồi ức được ghi lại, nguyên nhân liên quan đến cặn bẩn trong hệ thống nhiên liệu. Sóng biển khiến những lớp cặn lâu ngày bị khuấy lên, làm tắc bộ phận lọc dầu.
Tổ thợ máy gồm Lê Văn Hiểu, Ba Cẩm và Nguyễn Văn Ngày phải liên tục kiểm tra, tháo lắp và vệ sinh thiết bị.
Có thời điểm, những người phụ trách máy tàu phải thực hiện công việc này đến 14 lần trong một đêm.
Giữa biển khơi, việc động cơ dừng hoạt động đồng nghĩa với nguy cơ chiếc xà lúp mất khả năng di chuyển và bị sóng gió cuốn trôi.
Sau nhiều lần khắc phục tạm thời, Nguyễn Văn Ngày nhận định cần xử lý toàn bộ hệ thống nhiên liệu thay vì chỉ vệ sinh từng bộ phận.
Đoàn quyết định cho tàu dừng khoảng 30 phút để kiểm tra và làm sạch hệ thống.
Đó là một quyết định khó khăn khi trời sắp sáng, đất liền vẫn chưa xuất hiện và nguy cơ bị phát hiện ngày càng lớn.
Nhưng sau khi sửa chữa, động cơ đã hoạt động ổn định hơn.
Chiếc xà lúp tiếp tục chạy về phía đất liền.
Sáng 28/2/1965: Đất liền xuất hiện phía chân trời
Sau một đêm căng thẳng, những người trên tàu bắt đầu nhận thấy dấu hiệu của vùng biển gần bờ.
Những đàn chim, lá cây trôi trên mặt nước và sự thay đổi màu nước khiến họ hy vọng đất liền đã ở phía trước.
Rồi một dải cây xanh hiện ra nơi chân trời.
Đối với 57 người tù vừa thoát khỏi Côn Đảo, khoảnh khắc nhìn thấy đất liền mang ý nghĩa đặc biệt.
Sau nhiều năm bị giam giữ, họ đã có cơ hội trở về với cuộc sống bên ngoài nhà tù.
Tuy nhiên, khi chiếc xà lúp tiến gần khu vực rừng ven biển, sự cố lại xảy ra.
Khoảng 8 giờ sáng ngày 28/2/1965, con tàu mắc cạn tại vùng nước nông, cách bờ chừng một kilômét.
Đây là thời điểm vô cùng nguy hiểm vì đoàn người đã ở gần đất liền nhưng chưa thể đưa tất cả lên bờ.
Đúng lúc đó, một máy bay trinh sát L.19 xuất hiện và phát tín hiệu đánh dấu khu vực.
Ban chỉ huy nhanh chóng tổ chức cho mọi người rời tàu.
Cuộc đổ bộ tại Hố Rạch Già, Cà Mau
Khi xà lúp mắc cạn, những người tham gia sử dụng phao để di chuyển qua vùng nước nông, tiếp cận khu vực rừng cây ven biển.
Lực lượng xung kích tiếp tục làm nhiệm vụ bảo vệ, hỗ trợ những người còn lại rời phương tiện.
Theo diễn biến được ghi lại, sau gần một giờ, toàn bộ 57 người vượt ngục cùng tám người bị bắt giữ đã lên được bờ an toàn.
Địa điểm đoàn người đặt chân đến sau này được xác định là Hố Rạch Già, xã Bảy Dương, huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau, theo địa danh được sử dụng trong các tài liệu lịch sử.
Đây không phải điểm đến được xác định chính xác từ trước. Kế hoạch ban đầu hướng về phía Trà Vinh, nhưng hành trình thực tế đã đưa đoàn đến vùng ven biển Cà Mau.
Trong lúc mọi người vừa vào bờ, máy bay của đối phương tiếp tục xuất hiện và tổ chức đánh phá khu vực tàu mắc cạn cùng vùng rừng lân cận.
Bốn máy bay phản lực tham gia đợt không kích.
Nhờ địa hình rừng đước, những vùng bùn lầy và sự di chuyển nhanh chóng vào sâu trong rừng, đoàn vượt ngục tránh được cuộc truy kích trực tiếp.
Sau một đêm trên biển và cuộc đổ bộ đầy nguy hiểm, những người tù cuối cùng đã đặt chân trở lại đất liền.
Vì sao cuộc vượt ngục ngày 27/2/1965 thành công?
Trong lịch sử Nhà tù Côn Đảo, đã có nhiều cuộc vượt ngục được tổ chức bằng những phương thức khác nhau.
Không ít cuộc vượt ngục thất bại do điều kiện biển khơi, thiếu phương tiện, thời tiết bất lợi hoặc bị lực lượng canh giữ phát hiện.
Sự kiện ngày 27/2/1965 nổi bật bởi khả năng tổ chức và phối hợp giữa những người tù.
Sự chuẩn bị và phân công nhiệm vụ
Cuộc vượt ngục không diễn ra tự phát.
Các thành viên được phân chia thành những đội xung kích, mỗi đội chịu trách nhiệm một khu vực. Bên cạnh lực lượng hành động còn có những người được bố trí vận hành tàu, xử lý máy móc và chuẩn bị hậu cần.
Chính sự phân công này đã giúp cuộc chiếm tàu diễn ra trong thời gian ngắn.
Tinh thần đoàn kết giữa những người tù
Trong điều kiện bị giam giữ, việc chuẩn bị một kế hoạch có nhiều người tham gia luôn tiềm ẩn nguy cơ bị phát hiện.
Tuy nhiên, các thành viên đã duy trì được sự phối hợp và thống nhất hành động.
Khi xảy ra những tình huống ngoài dự kiến, họ tiếp tục hỗ trợ nhau, từ việc điều chỉnh lực lượng trên tàu đến khắc phục những sự cố giữa biển khơi.
Khả năng ứng phó với những tình huống bất ngờ
Kế hoạch vượt biển đã phải thay đổi nhiều lần.
Từ việc bổ sung người trong kíp lao động, xử lý sự cố động cơ, thay đổi hướng di chuyển đến tổ chức đổ bộ khi tàu mắc cạn, những người tham gia đều phải đưa ra quyết định trong hoàn cảnh đầy sức ép.
Khả năng thích ứng ấy đóng vai trò quan trọng đối với kết quả cuối cùng của cuộc vượt ngục.
Vai trò của những người tham gia cuộc vượt ngục
Cuộc vượt ngục năm 1965 gắn với tên tuổi của nhiều tù chính trị từng hoạt động tại Sở Lưới và các bộ phận lao động ở Côn Đảo.
Trong đó có Võ Văn Thuật (Tư Thuật), Ba Thọ, Tư Thành, Năm Hoa, Bùi Văn Của, Huỳnh Văn Thưởng, Nguyễn Quốc Gia, Trần Văn Bền, Lữ Sỹ Hoa, Bùi Minh Trực, Nguyễn Văn Ngày, Lê Văn Hiểu và nhiều người khác.
Mỗi người đảm nhiệm một vai trò riêng trong công tác chuẩn bị, tổ chức lực lượng, khống chế mục tiêu, điều khiển phương tiện hoặc xử lý sự cố trên hành trình.
Tên tuổi của họ được ghi lại qua các tài liệu nghiên cứu, hồi ức của cựu tù và những công trình lịch sử về Côn Đảo.
Việc tìm hiểu cuộc đời từng nhân vật giúp làm rõ hơn quá trình tổ chức cuộc vượt ngục, cũng như những đóng góp của các cá nhân trong một sự kiện có quy mô lớn.
Đằng sau thành công của hành trình là sự phối hợp của cả tập thể, trong đó nhiều người đã phải vượt qua tình trạng sức khỏe yếu, thiếu thốn và những khó khăn sau nhiều năm tù đày.
Ý nghĩa lịch sử của cuộc vượt ngục Côn Đảo năm 1965
Cuộc vượt ngục bằng đường biển ngày 27/2/1965 được xem là một trong những cuộc vượt ngục thành công tiêu biểu trong lịch sử Nhà tù Côn Đảo.
Điểm khác biệt của sự kiện không chỉ nằm ở số lượng 57 người mà còn ở việc những tù nhân đã đồng thời giành quyền kiểm soát một tàu vận tải và một xà lúp, tổ chức hành trình vượt biển trong điều kiện bị truy đuổi.
Sau một đêm trên biển, toàn bộ nhóm vượt ngục đã đến được đất liền.
Đây là kết quả đặc biệt khi đặt trong bối cảnh các cuộc vượt ngục trước đó từng gặp nhiều tổn thất vì điều kiện tự nhiên và hệ thống kiểm soát nghiêm ngặt tại đảo.
Sự kiện thể hiện tinh thần đấu tranh, tính tổ chức và khát vọng tự do của những người bị giam giữ.
Đồng thời, câu chuyện còn cho thấy vai trò của kiến thức hàng hải, kỹ thuật máy tàu và khả năng phối hợp trong những tình huống nguy hiểm.
Cuộc vượt ngục vì thế không chỉ được nhắc đến như một chiến công trong lịch sử đấu tranh của tù chính trị mà còn là một câu chuyện đặc biệt trong lịch sử hàng hải gắn với Côn Đảo.
Hành trình trở về từ Côn Đảo và ký ức về ngày 27/2/1965
Ngày nay, Côn Đảo là điểm đến du lịch biển đảo, đồng thời là nơi lưu giữ hệ thống di tích lịch sử đặc biệt của Việt Nam.
Những chuyến tàu hiện đại kết nối Côn Đảo với đất liền đã khiến việc đi lại thuận tiện hơn nhiều so với các giai đoạn trước.
Tuy nhiên, biển Côn Đảo cũng từng chứng kiến những hành trình không xuất phát từ nhu cầu du lịch hay giao thương, mà từ khát vọng thoát khỏi cảnh tù đày.
Cuộc vượt ngục ngày 27/2/1965 là một trong những câu chuyện như vậy.
Từ vùng neo đậu Đá Trắng, 57 người tù đã chiếm quyền kiểm soát phương tiện, vượt qua một đêm trên biển đầy hiểm nguy và cuối cùng đặt chân đến vùng rừng đước Cà Mau vào sáng hôm sau.
Hành trình ấy khép lại với sự trở về đất liền của những người đã phải trải qua nhiều năm giam giữ tại Côn Đảo.
Hơn sáu thập kỷ sau, sự kiện vẫn được nhắc đến trong các công trình nghiên cứu và hồi ức của những người từng tham gia.
Đối với du khách tìm hiểu lịch sử Côn Đảo, câu chuyện về cuộc vượt ngục năm 1965 giúp mở rộng góc nhìn về đời sống trong nhà tù, những hình thức đấu tranh của tù chính trị và các dấu ấn lịch sử gắn liền với vùng biển này.
Từ những con tàu vận tải cũ đến các phương tiện cao tốc hiện đại hôm nay, biển Côn Đảo đã trải qua nhiều đổi thay. Nhưng câu chuyện về 57 người tù vượt biển năm 1965 vẫn là một phần đáng nhớ trong lịch sử hòn đảo.
Tài liệu tham khảo
Bài viết được biên tập, viết lại từ tư liệu về cuộc vượt ngục Côn Đảo ngày 27–28/2/1965, đối chiếu với bài nghiên cứu “Vượt Côn Đảo – Kỳ tích của tinh thần cách mạng bất khuất” được đăng trên Báo Chính phủ và Nhà xuất bản Công Thương.
Tham khảo thêm các công trình lịch sử về Nhà tù Côn Đảo giai đoạn 1955–1975 và các hồi ức của cựu tù chính trị từng tham gia cuộc vượt ngục.