Lê Tự Kình, còn được biết đến với tên gọi Lê Kinh Đức, là người chiến sĩ cách mạng quê Quảng Nam đã hy sinh tại nhà tù Côn Đảo ngày 19/6/1964. Cuộc đời ông gắn với những năm hoạt động bí mật, những cuộc đấu tranh trong lao tù và tình nghĩa với đồng đội. Hôm nay, phần mộ của ông tại Nghĩa trang Hàng Dương là nơi để người đến Côn Đảo dừng lại tưởng niệm và tìm hiểu về một cuộc đời đã dành trọn cho lý tưởng của mình.
Lê Tự Kình là ai
Lê Tự Kình sinh năm 1916 tại Quảng Nam. Ông tham gia hoạt động cách mạng từ năm 1936 và được kết nạp vào Đảng năm 1937. Từ những năm tháng tuổi trẻ, ông đã gắn bó với phong trào đấu tranh tại quê hương, từng bước đảm nhận các nhiệm vụ do tổ chức giao phó.
Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông tham gia chuẩn bị lực lượng cho cuộc khởi nghĩa giành chính quyền. Trong những năm kháng chiến tiếp theo, ông tiếp tục hoạt động tại Quảng Nam, trải qua nhiều vị trí công tác. Các bài viết về cuộc đời ông ghi nhận những đóng góp trong công tác tuyên huấn và việc huy động nhân lực, vật lực phục vụ chiến đấu.
Những năm hoạt động bí mật tại Sài Gòn
Sau Hiệp định Giơnevơ năm 1954, Lê Tự Kình ở lại miền Nam tiếp tục hoạt động. Khi những cán bộ kháng chiến cũ bị truy lùng tại địa phương, tổ chức chuyển ông vào Sài Gòn.
Tại đây, ông xây dựng cơ sở trong cộng đồng người miền Trung đang sinh sống và làm việc ở thành phố. Theo tư liệu về cuộc đời ông, chiếc xích lô được sử dụng làm phương tiện đi lại, tạo điều kiện cho ông hoạt động hợp pháp bên ngoài và duy trì công việc bí mật.
Bản tư liệu còn kể lại một cuộc gặp ngắn giữa ông và người con út trước khi ông bị bắt. Hôm ấy, ông đưa con đi ăn một bát phở rồi hai cha con chia tay. Sau đó, khi xe vừa qua ngã sáu, ông bị cảnh sát bắt giữ.
Chi tiết nhỏ ấy gợi lên một khía cạnh gần gũi trong cuộc đời người chiến sĩ: giữa những ngày hoạt động đầy hiểm nguy, ông vẫn là một người cha dành thời gian ở bên con. Cuộc gặp được ghi lại bằng vài dòng, nhưng giúp người đọc cảm nhận rõ hơn những chia lìa mà chiến tranh đã để lại trong từng gia đình.
Giữ vững tinh thần trong những năm tù đày
Sau khi bị bắt, Lê Tự Kình trải qua nhiều nơi giam giữ ở miền Trung và Sài Gòn trước khi bị đày ra Côn Đảo. Những cuộc tra tấn và điều kiện sống khắc nghiệt không khiến ông từ bỏ lập trường.
Tại Côn Đảo, ông tiếp tục tham gia các hoạt động đấu tranh của tù chính trị, cùng đồng đội chống lại sự cưỡng ép và bảo vệ tinh thần đoàn kết trong tù. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận ông là một trong những người nòng cốt của phong trào đấu tranh trong những năm bị giam giữ.
Qua câu chuyện của ông, có thể thấy sức chịu đựng của người tù còn gắn với trách nhiệm dành cho những người cùng cảnh ngộ. Trong hoàn cảnh bị cô lập, việc giữ vững tinh thần và chăm lo cho nhau trở thành chỗ dựa để họ tiếp tục đấu tranh.
Cuộc tuyệt thực năm 1964 và lời nhắn với đồng đội
Năm 1964, Lê Tự Kình tham gia cuộc tuyệt thực của tù chính trị tại Côn Đảo. Cuộc đấu tranh diễn ra trong điều kiện giam giữ nghiệt ngã, khi sức khỏe của nhiều người tù đã suy giảm sau những năm tháng bị đày đọa.
Ngày qua ngày, việc thiếu thức ăn, nước uống và sự chăm sóc khiến nhiều người kiệt sức. Trong những giờ phút ấy, các bạn tù vẫn cố gắng giúp đỡ nhau, chắt chiu từng chút nước để duy trì sự sống.
Theo bản tư liệu ghi lại những ngày cuối đời, khi sức lực cạn dần, Lê Tự Kình vẫn nghĩ đến anh em đang ở lại. Ông nhắn với đồng đội:
“Tôi yếu quá rồi, các đồng chí ở lại hãy lo liệu cho anh em và tiếp tục cuộc đấu tranh.”
Lời nhắn ấy thể hiện sự gắn bó của ông với tập thể, ngay cả khi bản thân đã ở ranh giới giữa sự sống và cái chết. Điều ông gửi gắm là mong đồng đội tiếp tục chăm sóc nhau và giữ vững cuộc đấu tranh.
Ngày 19/6/1964, Lê Tự Kình hy sinh tại Côn Đảo. Ngày mất của ông được ghi nhận trong bài viết về lễ trao danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho gia đình liệt sĩ tại quê nhà. (Báo Quảng Nam, hiện lưu trên Báo Đà Nẵng)
Sự hy sinh của ông để lại một dấu mốc đau thương trong lịch sử đấu tranh của tù chính trị Côn Đảo. Câu chuyện về những ngày cuối đời cũng lưu giữ hình ảnh một con người vẫn hướng về đồng đội trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.
Được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Năm 2018, Lê Tự Kình được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những cống hiến và sự hy sinh của ông.
Ngày 21/7/2018, lễ trao danh hiệu cho gia đình ông được tổ chức tại quê nhà ở Thanh Quýt, Điện Bàn, Quảng Nam. Dịp này, địa phương cũng khánh thành ngôi nhà thờ gia đình, nơi tưởng nhớ ông và người con trai Lê Tự Nhất Thống.
Lê Tự Nhất Thống cũng được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào năm 1994. Hai cha con thuộc hai thế hệ cùng tham gia cách mạng, để lại một câu chuyện gia đình gắn với lịch sử đấu tranh của quê hương.
Mộ Lê Tự Kình ở đâu tại Côn Đảo
Phần mộ Anh hùng Lê Tự Kình nằm tại khu C, Nghĩa trang Hàng Dương, Côn Đảo. Vị trí này được ghi nhận trên Cổng thông tin du lịch Côn Đảo. Khu C còn có phần mộ của nhiều chiến sĩ cách mạng và đồng bào yêu nước đã hy sinh trong những năm tháng bị giam cầm trên đảo.
Khi đến viếng, du khách có thể nhờ nhân viên tại nghĩa trang hoặc hướng dẫn viên hỗ trợ tìm đúng phần mộ. Nên giữ trang phục lịch sự, nói chuyện nhỏ, đặt hoa và dâng hương theo hướng dẫn tại khu di tích.
Dành thời gian tìm hiểu về Lê Tự Kình trước khi đến Hàng Dương sẽ giúp chuyến viếng thăm có thêm chiều sâu. Tên người trên bia mộ khi ấy gắn với một quê hương, một gia đình, những năm hoạt động và lời nhắn dành cho đồng đội.
Tưởng nhớ ông cũng là dịp để trân trọng những cuộc đời đã đi qua lịch sử Côn Đảo, gìn giữ ký ức về sự hy sinh và hiểu hơn giá trị của cuộc sống hòa bình hôm nay.
Nguồn tư liệu
Bản tư liệu gốc được cung cấp dẫn hai tài liệu:
- Lịch sử đấu tranh của các chiến sĩ yêu nước và cách mạng Nhà tù Côn Đảo (1862–1975), NXB Chính trị Quốc gia, 2010, trang 398–400.
- Hồ sơ truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Lê Tự Kình.
Các nguồn đối chiếu bổ sung:
- Báo Quân đội nhân dân, Hai cha con là anh hùng, 2018.
- Báo Quảng Nam, Điện Bàn trao tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND cho liệt sĩ Lê Tự Kình và Nguyễn Thị Tranh, ngày 24/7/2018, hiện lưu trên Báo Đà Nẵng.
- Cổng thông tin du lịch Côn Đảo, Nghĩa trang Hàng Dương, biểu tượng thiêng liêng của truyền thống cách mạng, ngày 15/12/2025.